TÀNG KINH CÁC · NHÂN SINH QUAN

Học và hỏi

Từ người thầy bất kỳ đến quy trình học năm bước: học để làm, không để biết suông.

← Về Tàng Kinh Các

Luận NgữThuật nhi
Ba người cùng đi, ắt có người làm thầy ta. Chọn điều tốt của họ mà theo; điều chưa tốt của họ thì soi lại mình mà sửa.

Gợi mở. Người nào cũng dạy được ta điều gì đó: người giỏi cho ta mẫu, người kém cho ta cảnh báo. Học là thái độ chứ không phải nơi chốn.

Tự hỏi mình. Tuần này bạn học được điều gì từ một người mà bạn thường chẳng để tâm?

Xem nguyên văn chữ Hán

三人行,必有我师焉。择其善者而从之,其不善者而改之。

Tri Thiên Mệnh lược dịch. Nguồn: chinese-poetry (MIT) · github.com/chinese-poetry/chinese-poetry

Luận NgữUng dã
Người biết điều ấy không bằng người yêu thích nó; người yêu thích nó không bằng người vui thích với nó.

Gợi mở. Ba bậc: biết, thích, vui. Việc gì ta làm được lâu dài thường là việc đã đi tới bậc thứ ba, vì khi ấy sức bền đến từ niềm vui chứ không từ ý chí.

Tự hỏi mình. Bạn đang ở bậc nào với công việc hiện tại: biết, thích hay vui? Điều gì giúp bạn lên một bậc?

Xem nguyên văn chữ Hán

知之者不如好之者;好之者不如乐之者。

Tri Thiên Mệnh lược dịch. Nguồn: chinese-poetry (MIT) · github.com/chinese-poetry/chinese-poetry

Trung DungTrung Dung
Học cho rộng, hỏi cho kỹ, nghĩ cho cẩn thận, phân biệt cho rõ, làm cho vững.

Gợi mở. Năm động từ này là một quy trình học tập hoàn chỉnh: tiếp nhận, kiểm chứng, suy xét, phân định, thực hành. Thiếu bước cuối thì mọi bước trước chỉ là kiến thức suông.

Tự hỏi mình. Điều bạn vừa đọc hoặc nghe gần đây đã đi tới bước "làm" chưa? Nếu chưa, bước nhỏ nhất là gì?

Xem nguyên văn chữ Hán

博學之,審問之,慎思之,明辨之,篤行之。

Tri Thiên Mệnh lược dịch. Nguồn: chinese-poetry (MIT) · github.com/chinese-poetry/chinese-poetry

U Mộng ẢnhU Mộng Ảnh
Tuổi trẻ đọc sách như nhìn trăng qua khe hở; trung niên đọc sách như ngắm trăng giữa sân; tuổi già đọc sách như lên đài cao thưởng trăng. Tất cả đều do từng trải nông hay sâu mà cái được nông hay sâu.

Gợi mở. Cùng một cuốn sách, mỗi độ tuổi đọc ra một nghĩa khác. Vì vậy sách hay đáng đọc lại sau mười năm.

Tự hỏi mình. Cuốn sách nào bạn từng đọc cách đây nhiều năm nay đáng mở lại để xem mình đọc ra điều gì khác?

Xem nguyên văn chữ Hán

少年读书,如隙中窥月;中年读书,如庭中望月;老年读书,如台上玩月。皆以阅历之浅深为所得之浅深耳。

Tri Thiên Mệnh lược dịch. Nguồn: chinese-poetry (MIT) · github.com/chinese-poetry/chinese-poetry

Luận NgữVi chính
Học mà không nghĩ thì mờ mịt; nghĩ mà không học thì nguy hiểm.

Gợi mở. Hai thái cực cần cân bằng: chứa nhiều thông tin mà không tiêu hóa, hoặc tự suy diễn mà không đối chiếu sách vở và thực tế.

Tự hỏi mình. Tuần này bạn dành bao nhiêu thời gian để tiếp nhận, và bao nhiêu thời gian để ngồi nghĩ lại?

Xem nguyên văn chữ Hán

学而不思则罔,思而不学则殆。

Tri Thiên Mệnh lược dịch. Nguồn: chinese-poetry (MIT) · github.com/chinese-poetry/chinese-poetry

Luận NgữVi chính
Biết thì nói là biết; không biết thì nói là không biết; như thế mới là biết.

Gợi mở. Thành thật về giới hạn hiểu biết của mình là nền của mọi việc học. Giả vờ biết làm ta mất cơ hội học.

Tự hỏi mình. Có điều gì bạn đang giả vờ đã hiểu? Bạn có thể hỏi ai để hiểu thật?

Xem nguyên văn chữ Hán

知之为知之,不知为不知,是知也。

Tri Thiên Mệnh lược dịch. Nguồn: chinese-poetry (MIT) · github.com/chinese-poetry/chinese-poetry

Tăng Quảng Hiền VănTăng Quảng Hiền Văn
Lúc trẻ khỏe không cố gắng, đến khi già chỉ còn biết tiếc nuối.

Gợi mở. Lời nhắc quen thuộc. Phiên bản tử tế hơn: không bao giờ quá muộn để bắt đầu, nhưng sớm thì rẻ hơn.

Tự hỏi mình. Việc nào bạn vẫn nói "để sau" mà thực ra có thể bắt đầu với mười phút hôm nay?

Xem nguyên văn chữ Hán

少壯不努力,老大徒傷悲。

Tri Thiên Mệnh lược dịch. Nguồn: chinese-poetry (MIT) · github.com/chinese-poetry/chinese-poetry

Đạo Đức KinhChương 64: Yên thì dễ giữ
Yên thì dễ giữ; chưa có điềm thì dễ mưu; mỏng thì dễ tan; nhỏ thì dễ tản. Làm khi chưa có; trị khi chưa loạn. Cây ôm không xuể sinh từ mầm nhỏ; đài chín tầng khởi từ nắm đất; chuyến đi ngàn dặm bắt đầu từ dưới chân. Làm thì hỏng, giữ thì mất. Vì vậy thánh nhân không làm nên không hỏng, không giữ nên không mất. Người đời làm việc thường hỏng lúc sắp thành. Thận trọng cuối cùng như lúc ban đầu thì không hỏng việc. Cho nên thánh nhân muốn cái người ta không muốn, không quý của khó kiếm; học điều người ta không học; trở về chỗ người ta đã qua; giúp muôn vật tự nhiên mà không dám làm.

Gợi mở. Việc lớn bắt đầu từ mầm nhỏ, hành trình dài bắt đầu từ một bước. Điều khó là bắt đầu đủ nhỏ để thật sự bắt đầu.

Tự hỏi mình. Bước nhỏ đầu tiên cho việc bạn đang trì hoãn có thể làm trong năm phút là gì?

Tri Thiên Mệnh lược dịch. Nguồn: Lão Tử (phạm vi công cộng)

Cùng chặng nhân sinh quan: Đối nhân xử thế · Nghịch cảnh rèn người · Tu thân từ gốc

Chỉ để suy ngẫm và tham khảo văn hóa; không phải lời khuyên y tế, tài chính hay pháp lý.