Kinh Trung Bộ, kinh Tương Ưng phần Nidāna (Nhân duyên)
Khái quát
Duyên khởi (pratītyasamutpāda) là nguyên lý cốt lõi của đạo Phật, giải thích rằng mọi pháp đều sinh khởi do nhân duyên, không có tự tính độc lập.
Mô hình Thập nhị nhân duyên diễn tả vòng luân hồi của chúng sinh từ vô minh đến lão tử, đồng thời chỉ ra con đường diệt khổ khi đoạn trừ mắt xích vô minh và ái.
Duyên khởi gắn liền với giáo lý vô thường, vô ngã, trở thành nền tảng triết học cho cả Phật giáo Nguyên thủy và Đại thừa.
Nội dung chi tiết
1. Ý nghĩa triết học
Duyên khởi bác bỏ hai cực đoan thường kiến và đoạn kiến: không có bản ngã vĩnh hằng, cũng không phải hư vô tuyệt đối.
Thực tại được nhìn như mạng lưới điều kiện tương thuộc; hiểu được điều này giúp hành giả phát khởi trí tuệ và lòng từ bi.
Trong Trung quán luận, Long Thọ đồng nhất duyên khởi với tính không: vì các pháp do duyên hợp nên rỗng rang tự tính.