81 chương của Lão Tử, chia Đạo Kinh (1–37) và Đức Kinh (38–81). Đọc một chương mỗi ngày, đọc chậm.
Đạo Kinh
Chương 1. Đạo không gọi tên được
Đạo mà nói ra được thì không phải Đạo thường hằng; tên mà gọi ra được thì không phải tên thường hằng. Không tên là gốc của trời đất; có tên là mẹ của muôn vật. Vì vậy, thường ở trong "không" để thấy cái huyền diệu; thường ở trong "có" để thấy cái biên giới. Hai cái cùng một nguồn mà khác tên; cùng gọi là huyền. Huyền rồi lại huyền, đó là cửa của mọi điều kỳ diệu.
Chương 2. Có và không sinh nhau
Người đời biết đẹp là đẹp, thì cái xấu đã hiện; biết thiện là thiện, thì cái bất thiện đã hiện. Có và không sinh nhau, khó và dễ thành nhau, dài và ngắn so nhau, cao và thấp nương nhau. Cho nên thánh nhân làm việc bằng vô vi, dạy bằng không lời: để vạn vật nổi lên mà không từ chối, sinh ra mà không chiếm hữu, làm xong mà không cậy công. Vì không cậy công nên công không mất.
Chương 3. Không tranh để lòng dân yên
Không tôn trọng người hiền thì dân không tranh giành; không quý của khó kiếm thì dân không trộm cắp; không phô điều đáng ham thì lòng dân không loạn. Vì vậy thánh nhân cai trị: làm lòng dân trống rỗng mà bụng no đủ, làm ý chí yếu bớt mà xương cốt vững. Khiến dân không biết, không ham, và những kẻ khôn không dám làm bậy. Làm bằng vô vi thì không gì không yên.
Chương 4. Đạo như vực sâu
Đạo trống rỗng mà dùng hoài không đầy. Sâu thẳm như tổ của muôn vật. Nó làm cùn sự sắc bén, gỡ sự rối rắm, làm dịu ánh sáng chói, hòa vào bụi trần. Lặng lẽ như còn mãi. Ta không biết nó con của ai; dường như có trước cả Thượng đế.
Chương 5. Trời đất không thiên vị
Trời đất không thiên vị, xem muôn vật như chó rơm. Thánh nhân không thiên vị, xem trăm họ như chó rơm. Khoảng giữa trời đất như ống bễ: rỗng mà không cạn, càng động càng sinh ra nhiều. Nói nhiều thì càng khốn cùng, chẳng bằng giữ ở chỗ giữa.
Chương 6. Cốc thần không chết
Thần của hang rỗng không chết, gọi là Huyền Tẫn (mẹ huyền diệu). Cửa của Huyền Tẫn là gốc rễ của trời đất. Liên miên như còn mãi, dùng mà không mệt.
Chương 7. Trời đất bền lâu
Trời dài đất lâu. Sở dĩ trời đất dài lâu là vì chúng không sống cho riêng mình, nên mới sống lâu được. Vì thế thánh nhân đặt thân mình ra sau mà thân lại đứng trước; xem nhẹ thân mình mà thân lại còn. Chẳng phải vì không có tư tâm sao? Nên mới thành được tư tâm của mình.
Chương 8. Thượng thiện như nước
Điều thiện cao nhất như nước. Nước khéo làm lợi cho muôn vật mà không tranh, ở nơi người ta chê là thấp, nên gần với Đạo. Ở thì chọn chỗ thấp, lòng thì chọn sự sâu lắng, cho thì chọn lòng nhân, nói thì chọn điều tín, cai trị thì chọn sự ngay, làm việc thì chọn khả năng, hành động thì chọn đúng lúc. Chỉ vì không tranh nên không lầm lỗi.
Chương 9. Biết dừng đúng lúc
Cầm cho đầy mãi chẳng bằng thôi đi; mài cho nhọn mãi thì không giữ lâu. Vàng ngọc đầy nhà không ai giữ nổi; giàu sang mà kiêu thì tự để lại tai họa. Công thành thì lui thân: đó là đạo của trời.
Chương 10. Giữ một, không rời
Nuôi hồn phách, ôm một mà không lìa được chăng? Tập trung khí cho mềm như trẻ sơ sinh được chăng? Gột sạch tấm gương huyền mà không vết được chăng? Yêu dân trị nước mà không cậy trí được chăng? Cửa trời mở đóng mà giữ vai trò mềm mại được chăng? Thấu suốt bốn phương mà không dùng trí được chăng? Sinh ra, nuôi dưỡng; sinh mà không chiếm, làm mà không cậy, dẫn dắt mà không làm chủ: đó gọi là Huyền Đức.
Chương 11. Cái dụng của cái không
Ba mươi tăm xe chụm về một trục; chính chỗ trống ở giữa làm nên công dụng của xe. Nhào đất làm bình; chính chỗ rỗng làm nên công dụng của bình. Đục cửa mở cửa sổ làm nhà; chính chỗ trống làm nên công dụng của nhà. Cho nên cái "có" đem lại lợi ích, cái "không" làm nên công dụng.
Chương 12. Thánh nhân vì bụng, không vì mắt
Năm màu làm mắt người mù; năm âm làm tai người điếc; năm vị làm miệng người tê; săn bắn rong ruổi làm lòng người phát cuồng; của khó kiếm làm người ta hành động sai trái. Vì vậy thánh nhân lo cái bụng, không lo cái mắt: bỏ cái kia, lấy cái này.
Chương 13. Được và mất đều kinh sợ
Được sủng ái hay bị nhục đều như kinh hãi; coi trọng họa lớn như coi trọng thân mình. Sao gọi là được sủng hay nhục đều kinh hãi? Sủng là bậc dưới; được nó thì kinh, mất nó cũng kinh. Sao gọi là coi trọng họa lớn như thân mình? Ta có họa lớn vì ta có thân; nếu ta không có thân thì còn họa gì? Cho nên ai quý thân mình hơn thiên hạ thì mới có thể gửi thiên hạ cho; ai yêu thân mình hơn thiên hạ thì mới có thể giao thiên hạ cho.
Chương 14. Cái không nhìn thấy
Nhìn mà không thấy gọi là Di; nghe mà không nghe thấy gọi là Hy; sờ mà không nắm được gọi là Vi. Ba điều ấy không truy cứu đến cùng được, nên hợp làm một. Trên không sáng, dưới không tối, mênh mông không đặt tên được, rồi trở về cõi không vật. Đó gọi là hình không hình, tượng không tượng: gọi là hoảng hốt. Đón nó không thấy đầu, theo nó không thấy đuôi. Giữ đạo xưa để chế ngự cái nay, biết được nguồn gốc xưa, đó là đầu mối của Đạo.
Chương 15. Người xưa đắc đạo
Người xưa giỏi làm kẻ sĩ thì tinh vi, huyền diệu, thâm thúy, khó lường. Vì không thể lường nên chỉ gượng mô tả: thận trọng như lội sông mùa đông, do dự như e sợ láng giềng, nghiêm trang như làm khách, tan ra như băng sắp chảy, chất phác như gỗ thô, rộng như hang sâu, đục như nước chưa lắng. Ai biết để cái đục lắng dần mà thành trong? Ai biết để cái yên dần dần mà sinh động? Giữ Đạo này thì không muốn đầy; vì không đầy nên có thể cũ mà lại mới.
Chương 16. Về với gốc, về với tĩnh
Đạt đến chỗ rỗng cùng cực, giữ sự tĩnh lặng vững bền. Muôn vật cùng nổi lên, ta xem chúng quay về. Vạn vật tươi tốt rồi đều trở về gốc. Trở về gốc gọi là tĩnh; tĩnh gọi là phục mệnh; phục mệnh gọi là thường; biết thường gọi là sáng. Không biết thường thì làm bậy, sinh họa. Biết thường thì bao dung; bao dung thì công bằng; công bằng thì đứng đầu; đứng đầu thì hợp trời; hợp trời thì hợp Đạo; hợp Đạo thì lâu dài, trọn đời không nguy.
Chương 17. Bậc trên chỉ biết là có
Bậc cai trị tốt nhất, dân chỉ biết là có người ấy; kế đến, dân gần gũi và khen; kế nữa, dân sợ; tệ nhất, dân khinh. Lòng tin không đủ thì có kẻ không tin. Ung dung, ít lời; công việc thành, trăm họ đều nói: "Chúng ta tự nhiên như thế."
Chương 18. Đạo lớn bỏ thì có nhân nghĩa
Khi đạo lớn bị bỏ, mới có nhân nghĩa. Trí tuệ xuất hiện, mới có sự giả dối lớn. Khi sáu bậc thân thích không hòa, mới có hiếu từ. Khi nước nhà rối loạn, mới có trung thần.
Chương 19. Bỏ thánh, bỏ trí
Bỏ thánh, vứt trí, dân được lợi gấp trăm lần. Bỏ nhân, vứt nghĩa, dân trở lại hiếu từ. Bỏ khéo, vứt lợi, trộm cướp không còn. Ba điều ấy làm văn thì chưa đủ, nên cần có chỗ để thuộc về: bày tỏ sự mộc mạc, ôm giữ sự chất phác, giảm tư tâm, ít ham muốn.
Chương 20. Một mình khác người
Bỏ học thì hết lo. "Dạ" với "ừ" khác nhau bao nhiêu? Thiện với ác khác nhau bao nhiêu? Điều người ta sợ, ta không thể không sợ. Mênh mông ơi, chưa có điểm cuối! Mọi người hớn hở như dự tiệc lớn, như lên đài xuân; riêng ta lặng lẽ chưa có dấu hiệu, như trẻ sơ sinh chưa biết cười, lẻ loi như không có chỗ về. Mọi người đều dư dả, riêng ta như thiếu; lòng ta như kẻ ngu, mịt mờ. Người đời sáng rõ, riêng ta như tối; người đời xét kỹ, riêng ta lơ mơ. Lặng như biển, gió như không dừng. Mọi người đều có việc dùng, riêng ta ngu ngơ như kẻ quê. Riêng ta khác người, ở chỗ quý mẹ nuôi: quý Đạo.
Chương 21. Hình thức của Đức lớn
Dung mạo của Đức lớn chỉ theo Đạo mà có. Đạo là cái mờ mờ ảo ảo. Ảo ảo mờ mờ mà trong đó có hình; mờ mờ ảo ảo mà trong đó có vật; sâu thẳm, tối tăm mà trong đó có tinh; tinh ấy rất thật, trong đó có tín. Từ xưa đến nay, tên của nó không mất, để xem xét khởi đầu của muôn vật. Làm sao ta biết khởi đầu của muôn vật? Nhờ cái này.
Chương 22. Cong thì toàn
Cong thì được toàn; uốn thì được thẳng; trũng thì được đầy; cũ thì được mới; ít thì được; nhiều thì lầm. Vì vậy thánh nhân ôm Một làm khuôn mẫu cho thiên hạ: không tự thấy nên sáng, không tự cho là đúng nên rõ, không tự khoe nên có công, không tự cao nên đứng lâu. Vì không tranh nên thiên hạ không ai tranh nổi. Câu "cong thì toàn" của người xưa há là lời suông? Thật toàn mà trở về.
Chương 23. Ít nói là tự nhiên
Ít lời là tự nhiên. Gió lốc không thổi suốt sáng; mưa rào không kéo dài cả ngày. Ai làm ra những điều đó? Trời đất. Trời đất còn không giữ lâu được, huống chi con người. Cho nên theo Đạo thì cùng với Đạo; theo Đức thì cùng với Đức; mất thì cùng với mất. Cùng Đạo thì Đạo vui đón; cùng Đức thì Đức vui đón; cùng mất thì mất vui đón. Lòng tin không đủ thì có kẻ không tin.
Chương 24. Kiễng chân không đứng được
Kiễng chân thì không đứng vững; bước dài thì không đi xa. Tự cho là thấy rõ thì không sáng; tự cho là đúng thì không rõ; tự khoe thì không có công; tự cao thì không lâu. Với Đạo, những điều ấy gọi là thức ăn thừa, việc xấu thừa; ai cũng ghét, nên người có Đạo không ở.
Chương 25. Cái có trước trời đất
Có vật hỗn thành, sinh ra trước trời đất. Vắng lặng, trống rỗng, đứng một mình không đổi, đi khắp nơi không mỏi: có thể coi là mẹ của thiên hạ. Ta không biết tên, gượng gọi là Đạo, gượng đặt tên là Lớn. Lớn thì đi, đi thì xa, xa thì quay về. Cho nên Đạo lớn, Trời lớn, Đất lớn, Người cũng lớn. Trong vũ trụ có bốn cái lớn, người là một. Người theo Đất, Đất theo Trời, Trời theo Đạo, Đạo theo tự nhiên.
Chương 26. Nặng là gốc của nhẹ
Nặng là gốc của nhẹ; tĩnh là chủ của động. Vì vậy người quân tử đi cả ngày không rời xe chở đồ nặng. Dẫu có cảnh đẹp, vẫn ung dung ở yên. Sao bậc vua chúa vạn cỗ xe lại đem thân mình ra xem nhẹ thiên hạ? Nhẹ thì mất gốc; vội thì mất chủ.
Chương 27. Khéo đi không để dấu
Khéo đi thì không để lại dấu; khéo nói thì không có lỗi; khéo tính không dùng thẻ; khéo đóng không cần then mà không mở được; khéo buộc không cần dây mà không gỡ được. Vì vậy thánh nhân thường khéo cứu người nên không bỏ ai; thường khéo cứu vật nên không bỏ vật nào. Đó gọi là Sáng suốt. Người thiện là thầy của người bất thiện; người bất thiện là vốn của người thiện. Không quý thầy, không yêu vốn, dù khôn cũng thật mê lầm. Đó là điều huyền diệu thiết yếu.
Chương 28. Biết trống, giữ mái
Biết giống đực mà giữ giống cái, làm khe suối cho thiên hạ; làm khe suối thì Đức thường không lìa, trở lại như trẻ sơ sinh. Biết trắng mà giữ đen, làm khuôn mẫu cho thiên hạ; làm khuôn mẫu thì Đức thường không sai, trở về chỗ vô cực. Biết vinh mà giữ nhục, làm thung lũng cho thiên hạ; làm thung lũng thì Đức thường đủ, trở về chỗ mộc mạc. Mộc mạc tan ra thành đồ dùng; thánh nhân dùng nó làm trưởng quan. Cho nên cai trị lớn thì không cắt xẻ.
Chương 29. Thiên hạ là vật thiêng
Muốn giành thiên hạ rồi làm theo ý mình, ta thấy không thể được. Thiên hạ là vật thiêng, không thể làm theo ý, không thể giữ chặt. Làm theo ý thì hỏng; giữ chặt thì mất. Vật hoặc đi hoặc theo, hoặc thổi nhẹ hoặc thổi mạnh, hoặc mạnh hoặc yếu, hoặc nâng hoặc đổ. Vì vậy thánh nhân bỏ cái quá, bỏ cái xa xỉ, bỏ cái thái quá.
Chương 30. Dùng binh phải thận trọng
Lấy Đạo giúp bậc nhân chủ thì không dùng binh mạnh để áp thiên hạ; việc ấy thường quay lại báo ứng. Nơi quân đội đóng, gai góc mọc lên; sau cuộc đại chiến ắt có năm mất mùa. Người khéo chỉ cần đạt kết quả rồi thôi, không dám dùng sức mạnh để giành. Đạt kết quả mà không tự cao, không khoe, không kiêu; đạt kết quả vì bất đắc dĩ, đạt kết quả mà không cưỡng bức. Vật cường tráng thì già, đó là trái Đạo; trái Đạo thì sớm mất.
Chương 31. Binh là vật chẳng lành
Binh khí là vật chẳng lành, ai cũng ghét, nên người có Đạo không ở gần. Người quân tử ở nhà thì quý bên trái, dùng binh thì quý bên phải. Binh khí là vật chẳng lành, không phải đồ của quân tử, bất đắc dĩ mới dùng, tốt nhất là điềm đạm. Thắng mà không cho là đẹp; ai cho là đẹp tức là thích giết người. Thích giết người thì không thể đạt chí ở thiên hạ. Việc vui thì trọng bên trái, việc tang thì trọng bên phải. Giết nhiều người thì khóc thương; thắng trận cũng lấy lễ tang mà ở.
Chương 32. Đạo vô danh
Đạo thường là vô danh, mộc mạc; tuy nhỏ mà thiên hạ không ai bắt nó làm thần tử được. Vua chúa nếu giữ được nó thì muôn vật tự quy phục. Trời đất hợp nhau thì mưa ngọt rơi xuống, không ai bảo mà tự đều. Khi mới chế ra thì có tên; đã có tên thì cũng nên biết dừng; biết dừng thì không nguy. Ví Đạo ở thiên hạ như suối khe đổ về sông biển.
Chương 33. Biết người, biết mình
Biết người là trí, biết mình là sáng. Thắng người là có sức, thắng mình là mạnh. Biết đủ là giàu. Gắng sức mà đi là có chí. Không mất chỗ của mình là lâu bền. Chết mà không mất mới là thọ.
Chương 34. Đạo tràn khắp nơi
Đạo lớn tràn khắp, có thể ở bên trái, bên phải. Muôn vật nhờ nó mà sinh, nó không từ chối; công thành nhưng không chiếm danh. Nuôi muôn vật mà không làm chủ; thường không ham muốn, có thể gọi là nhỏ; muôn vật quy về mà không làm chủ, có thể gọi là lớn. Vì thế thánh nhân không bao giờ tự cho mình lớn, nên mới làm nên điều lớn.
Chương 35. Nắm giữ hình tượng lớn
Nắm hình tượng lớn thì thiên hạ về theo; về theo mà không hại, yên ổn thái bình. Nhạc và món ngon làm khách qua đường dừng chân. Nhưng Đạo khi nói ra thì nhạt nhẽo, không vị: nhìn không đủ để thấy, nghe không đủ để nghe, dùng thì không bao giờ cạn.
Chương 36. Muốn thu hãy cho mở
Muốn thu lại, trước hãy cho mở; muốn làm yếu, trước hãy làm mạnh; muốn bỏ, trước hãy cho dựng; muốn lấy, trước hãy cho. Đó gọi là cái sáng tinh vi. Mềm yếu thắng cứng mạnh. Cá không thể rời vực sâu; lợi khí của nước không thể phô cho người xem.
Chương 37. Đạo thường vô vi
Đạo thường không làm mà không gì không làm. Vua chúa giữ được thì muôn vật tự hóa. Hóa rồi mà dục vọng nổi lên, ta dùng cái mộc mạc vô danh trấn lại; cái mộc mạc vô danh cũng không muốn. Không muốn thì tĩnh; thiên hạ tự yên.
Đức Kinh
Chương 38. Đức cao không tự cho là đức
Đức cao không cho mình có đức nên mới có đức; đức thấp không rời khỏi đức nên không có đức. Đức cao vô vi mà không có ý làm; đức thấp làm mà có ý làm. Nhân cao làm mà không có ý; nghĩa cao làm mà có ý; lễ cao làm mà không ai đáp thì giơ tay ép người. Cho nên mất Đạo rồi mới đến Đức, mất Đức rồi mới đến Nhân, mất Nhân rồi mới đến Nghĩa, mất Nghĩa rồi mới đến Lễ. Lễ là chỗ mỏng của trung tín và là đầu mối của loạn. Bậc đại trượng phu ở chỗ dày, không ở chỗ mỏng; ở chỗ thật, không ở chỗ hoa. Bỏ kia lấy này.
Chương 39. Đắc Nhất
Xưa những vật được Nhất: trời được Nhất thì trong, đất được Nhất thì yên, thần được Nhất thì linh, thung lũng được Nhất thì đầy, muôn vật được Nhất thì sống, vua chúa được Nhất thì làm chuẩn mực cho thiên hạ. Nếu trời không trong thì sợ nứt; đất không yên thì sợ lở; thần không linh thì sợ mất; thung lũng không đầy thì sợ cạn; muôn vật không sống thì sợ diệt; vua chúa không chuẩn mực thì sợ đổ. Vì vậy quý lấy tiện làm gốc, cao lấy thấp làm nền. Vua chúa tự xưng là "cô", "quả", "bất cốc", há không phải lấy tiện làm gốc ư? Cho nên tính toán quá nhiều thì không có danh dự; không muốn leo như ngọc, hãy chịu như đá.
Chương 40. Trở lại là động của Đạo
Trở lại là động của Đạo; yếu mềm là dụng của Đạo. Muôn vật trong thiên hạ sinh ra từ có, có sinh ra từ không.
Chương 41. Kẻ sĩ nghe Đạo
Bậc thượng sĩ nghe Đạo thì siêng năng làm theo; bậc trung sĩ nghe Đạo thì như còn như mất; bậc hạ sĩ nghe Đạo thì cười lớn. Không cười thì chưa đủ để gọi là Đạo. Cho nên có câu: đạo sáng như tối, đạo tiến như lùi, đạo bằng như gồ ghề; đức cao như hang trũng, đức lớn như thiếu, đức rộng như không đủ, đức vững như vụng, chất thật như bẩn; vuông lớn không góc, đồ lớn muộn thành, tiếng lớn ít âm, hình lớn không dạng. Đạo ẩn, không tên; chỉ có Đạo khéo cho và khéo thành.
Chương 42. Đạo sinh Một
Đạo sinh Một, Một sinh Hai, Hai sinh Ba, Ba sinh muôn vật. Muôn vật cõng âm ôm dương, khí hòa làm điều hòa. Điều người ta ghét là "cô", "quả", "bất cốc", mà vua chúa lại lấy làm tên mình. Cho nên vật có khi bớt mà thêm, có khi thêm mà bớt. Điều người dạy ta cũng dạy người: kẻ cường bạo không được chết tử tế; ta lấy đó làm phép dạy đầu tiên.
Chương 43. Mềm nhất thắng cứng nhất
Cái mềm nhất thiên hạ chạy xuyên cái cứng nhất thiên hạ. Cái không có hình thì đi vào chỗ không khe hở. Ta nhờ đó biết lợi của vô vi. Lời không nói, ích của vô vi, thiên hạ ít ai đạt được.
Chương 44. Danh và thân
Danh và thân, cái nào gần hơn? Thân và của, cái nào quý hơn? Được và mất, cái nào hại hơn? Cho nên quá yêu thì tốn nhiều, tích nhiều thì mất lớn. Biết đủ thì không nhục; biết dừng thì không nguy; như vậy mới lâu dài.
Chương 45. Đại thành như khuyết
Rất thành như thiếu mà dùng không hỏng; rất đầy như rỗng mà dùng không cạn. Rất thẳng như cong; rất khéo như vụng; rất biện luận như ngọng. Vận động thắng lạnh, tĩnh lặng thắng nóng. Thanh tĩnh làm chuẩn mực cho thiên hạ.
Chương 46. Biết đủ
Thiên hạ có Đạo thì ngựa chiến kéo phân bón ruộng; thiên hạ vô đạo thì ngựa chiến sinh ở ngoài biên. Tội lớn nhất là ham muốn; họa lớn nhất là không biết đủ; lỗi lớn nhất là ham được. Cho nên biết đủ thì đủ, mới là đủ mãi mãi.
Chương 47. Không ra cửa mà biết
Không ra cửa mà biết thiên hạ; không nhìn cửa sổ mà thấy đạo trời. Đi càng xa, biết càng ít. Vì vậy thánh nhân không đi mà biết, không nhìn mà rõ, không làm mà nên.
Chương 48. Học thêm, Đạo bớt
Học thì ngày thêm; theo Đạo thì ngày bớt. Bớt rồi lại bớt, đến mức vô vi; vô vi thì không gì không làm. Giành thiên hạ thường bằng không làm việc; đến khi có việc thì không đủ để giành thiên hạ.
Chương 49. Lòng dân làm lòng mình
Thánh nhân không có lòng riêng, lấy lòng trăm họ làm lòng mình. Người thiện ta đối đãi thiện; người không thiện ta cũng đối đãi thiện: đức là thiện. Người tín ta tin; người không tín ta cũng tin: đức là tín. Thánh nhân ở thiên hạ thu liễm, lòng thiên hạ hòa làm một. Trăm họ đều dồn tai mắt; thánh nhân coi họ như trẻ con.
Chương 50. Ra sống vào chết
Ra đời là sống, vào đất là chết. Người sống thọ chiếm ba phần mười, người chết yểu cũng ba phần mười; người vốn sống mà đi vào chỗ chết cũng ba phần mười. Vì sao vậy? Vì quá chú trọng cuộc sống. Nghe nói người khéo giữ sinh mạng đi đường không gặp tê giác, hổ; vào quân không phải mang giáp binh. Tê giác không có chỗ húc, hổ không có chỗ vuốt, binh khí không có chỗ đâm. Vì sao vậy? Vì người ấy không có chỗ chết.
Chương 51. Đạo sinh, Đức nuôi
Đạo sinh ra, Đức nuôi dưỡng, vật tạo hình, thế làm thành. Vì vậy muôn vật không ai không tôn Đạo mà quý Đức. Đạo được tôn, Đức được quý, không ai ra lệnh mà thường tự nhiên. Cho nên Đạo sinh, Đức nuôi, lớn lên, nuôi nấng, che chở. Sinh mà không chiếm, làm mà không cậy, nuôi lớn mà không làm chủ: đó gọi là Huyền Đức.
Chương 52. Giữ mẹ để biết con
Thiên hạ có khởi đầu, coi đó là mẹ của thiên hạ. Biết được mẹ thì biết con; biết con rồi lại giữ mẹ, suốt đời không nguy. Bịt miệng, đóng cửa thì suốt đời không nhọc; mở miệng, lo việc thì suốt đời không cứu được. Thấy chỗ nhỏ gọi là sáng; giữ chỗ mềm gọi là mạnh. Dùng ánh sáng ấy, trở về cái sáng của chính mình, không để lại tai họa cho thân: đó gọi là tập theo cái thường.
Chương 53. Đường lớn thì dễ
Nếu ta có chút hiểu biết, ta sẽ đi trên đường lớn, chỉ sợ rẽ ngang. Đường lớn rất bằng, mà người ta lại thích đường tắt. Triều đình sửa sang, ruộng đồng hoang vu, kho lẫm trống rỗng; mà vẫn mặc gấm vóc, đeo kiếm sắc, ăn uống chán chê, của cải dư thừa: đó gọi là kẻ trộm khoe khoang, chẳng phải Đạo.
Chương 54. Khéo dựng, khéo ôm
Khéo dựng thì không nhổ; khéo ôm thì không tuột; con cháu cúng tế không dứt. Tu thân thì đức chân thật; tu nhà thì đức có dư; tu làng thì đức lâu dài; tu nước thì đức phong phú; tu thiên hạ thì đức rộng khắp. Vì vậy lấy thân xem thân, lấy nhà xem nhà, lấy làng xem làng, lấy nước xem nước, lấy thiên hạ xem thiên hạ. Làm sao ta biết thiên hạ như thế? Nhờ cái này.
Chương 55. Như trẻ sơ sinh
Người ôm đức dày giống như trẻ sơ sinh: ong độc, rắn độc không chích, thú dữ không vồ, chim mãnh không quắp. Xương mềm gân yếu mà nắm chắc; chưa biết chuyện nam nữ mà vẫn cương, là tinh khí đầy đủ; gào suốt ngày mà không khàn, là hòa khí đầy đủ. Biết hòa gọi là thường; biết thường gọi là sáng. Cố ép sống thêm gọi là tai ương; tâm sai khí thì gọi là cứng. Vật mạnh thì già, đó gọi là không theo Đạo; không theo Đạo thì sớm mất.
Chương 56. Biết thì không nói
Biết thì không nói; nói thì không biết. Bịt miệng, đóng cửa, làm cùn nhọn, gỡ rối, hòa ánh sáng, đồng bụi trần: đó gọi là Huyền Đồng. Cho nên không thể thân, không thể sơ; không thể lợi, không thể hại; không thể quý, không thể tiện: vì thế được thiên hạ quý.
Chương 57. Cai trị bằng chính, dùng binh bằng kỳ
Lấy chính trị nước, lấy kỳ dùng binh, lấy vô sự lấy thiên hạ. Làm sao ta biết như thế? Thiên hạ càng nhiều điều cấm thì dân càng nghèo; dân có nhiều vũ khí sắc bén thì nước càng loạn; người càng khéo léo thì vật lạ càng nhiều; luật lệnh càng rõ thì trộm cướp càng nhiều. Cho nên thánh nhân nói: ta vô vi mà dân tự hóa; ta thích tĩnh mà dân tự chính; ta vô sự mà dân tự giàu; ta vô dục mà dân tự mộc mạc.
Chương 58. Chính trị lặng lẽ
Chính trị lặng lẽ thì dân thuần hậu; chính trị soi xét thì dân thiếu thốn. Họa là chỗ nương của phúc; phúc là chỗ ẩn của họa. Ai biết điểm cùng của chúng? Không có chuẩn. Chính lại thành kỳ, thiện lại thành yêu. Người đời mê đã lâu ngày. Cho nên thánh nhân vuông mà không cắt, ngay mà không đâm, sáng mà không chói.
Chương 59. Trị người thờ trời không gì bằng kiệm
Trị người, thờ trời, không gì bằng tiết kiệm. Chỉ có tiết kiệm mới gọi là sớm theo Đạo; sớm theo Đạo là tích đức dày; tích đức dày thì không gì không vượt; không gì không vượt thì không biết giới hạn của mình; không biết giới hạn thì có thể giữ nước. Có mẹ của nước thì lâu dài. Đó gọi là gốc sâu rễ chắc, đạo của sống lâu nhìn xa.
Chương 60. Cai trị nước lớn như nấu cá nhỏ
Cai trị nước lớn như nấu cá nhỏ. Lấy Đạo trị thiên hạ thì quỷ không linh. Không phải quỷ không linh, mà cái linh của nó không hại người; không phải cái linh của nó không hại người, mà thánh nhân cũng không hại người. Hai bên đều không hại nhau, nên đức quy về cả hai.
Chương 61. Nước lớn ở dưới
Nước lớn nằm ở chỗ thấp, là chỗ giao hội của thiên hạ, là giống cái của thiên hạ. Giống cái thường lấy tĩnh thắng giống đực, lấy tĩnh làm thấp. Cho nên nước lớn khiêm tốn với nước nhỏ thì thu về nước nhỏ; nước nhỏ khiêm tốn với nước lớn thì thu về nước lớn. Có khi hạ mình để thu về, có khi hạ mình để được thu. Nước lớn chỉ muốn gộp và nuôi người; nước nhỏ chỉ muốn vào và phục vụ người. Hai bên đều được điều mình muốn; kẻ lớn nên hạ mình.
Chương 62. Đạo là chỗ nương của muôn vật
Đạo là chỗ nương của muôn vật, là báu của người thiện, là chỗ che chở của người bất thiện. Lời đẹp mua được tôn trọng; hành vi đẹp tăng thêm người. Người bất thiện sao bỏ họ được? Cho nên lập thiên tử, đặt tam công, tuy có ngọc bích đi trước xe tứ mã, chẳng bằng ngồi yên mà tiến Đạo này. Xưa vì sao quý Đạo? Chẳng phải nói: cầu thì được, có tội thì được tha sao? Cho nên Đạo được thiên hạ quý.
Chương 63. Làm việc bằng vô vi
Làm điều vô vi, lo việc vô sự, nếm cái vô vị. Xem nhỏ như lớn, ít như nhiều, báo oán bằng đức. Mưu việc khó từ chỗ dễ; làm việc lớn từ chỗ nhỏ. Việc khó trong thiên hạ ắt khởi từ chỗ dễ; việc lớn trong thiên hạ ắt khởi từ chỗ nhỏ. Vì vậy thánh nhân không làm việc lớn mà thành được việc lớn. Lời hứa nhẹ thì ít tin; coi dễ nhiều thì khó nhiều. Cho nên thánh nhân coi việc là khó, nên cuối cùng không khó.
Chương 64. Yên thì dễ giữ
Yên thì dễ giữ; chưa có điềm thì dễ mưu; mỏng thì dễ tan; nhỏ thì dễ tản. Làm khi chưa có; trị khi chưa loạn. Cây ôm không xuể sinh từ mầm nhỏ; đài chín tầng khởi từ nắm đất; chuyến đi ngàn dặm bắt đầu từ dưới chân. Làm thì hỏng, giữ thì mất. Vì vậy thánh nhân không làm nên không hỏng, không giữ nên không mất. Người đời làm việc thường hỏng lúc sắp thành. Thận trọng cuối cùng như lúc ban đầu thì không hỏng việc. Cho nên thánh nhân muốn cái người ta không muốn, không quý của khó kiếm; học điều người ta không học; trở về chỗ người ta đã qua; giúp muôn vật tự nhiên mà không dám làm.
Chương 65. Xưa người giỏi theo Đạo
Xưa người giỏi làm theo Đạo không làm dân sáng suốt mà làm dân chất phác. Dân khó trị vì nhiều mưu mẹo. Dùng mưu trị nước là kẻ cắp của nước; không dùng mưu trị nước là phúc của nước. Biết hai điều ấy cũng là khuôn mẫu; thường biết khuôn mẫu gọi là Huyền Đức. Huyền Đức sâu xa, đi ngược với vạn vật, rồi mới đến chỗ đại thuận.
Chương 66. Sông biển làm vua trăm suối
Sông biển sở dĩ làm vua của trăm suối là nhờ khéo ở chỗ thấp, nên làm vua được trăm suối. Cho nên thánh nhân muốn ở trên dân thì lời phải nhún dưới dân; muốn đi trước dân thì thân phải đặt sau dân. Cho nên thánh nhân ở trên mà dân không nặng, ở trước mà dân không hại. Cả thiên hạ vui tôn mà không chán. Vì không tranh nên thiên hạ không ai tranh nổi.
Chương 67. Ba điều báu
Thiên hạ đều nói Đạo của ta lớn mà dường như chẳng giống gì. Chính vì lớn nên dường như chẳng giống gì; nếu giống thì đã nhỏ lâu rồi. Ta có ba báu giữ gìn: một là từ ái, hai là tiết kiệm, ba là không dám đứng trước thiên hạ. Từ ái nên can đảm; tiết kiệm nên rộng rãi; không dám đứng trước thiên hạ nên làm được người lãnh đạo. Nay bỏ từ ái mà cầu dũng, bỏ tiết kiệm mà cầu rộng, bỏ khiêm nhường mà tranh trước, thì chết. Từ ái, khi đánh thì thắng, khi giữ thì vững; trời sẽ cứu, lấy từ ái bảo vệ người ấy.
Chương 68. Người giỏi làm tướng không dũng mãnh
Người giỏi làm tướng không cậy võ; người giỏi chiến đấu không nóng giận; người giỏi thắng địch không đối đầu; người giỏi dùng người thì hạ mình. Đó gọi là Đức không tranh, là sức dùng người, là hợp với trời xưa.
Chương 69. Dùng binh có lời
Người dùng binh có nói: ta không dám làm chủ mà làm khách; không dám tiến một tấc mà lùi một thước. Đó gọi là đi mà không có chân để đi, vung tay mà không có tay để vung, nắm mà không có binh khí để cầm, đánh mà không có địch để đánh. Họa không gì lớn bằng coi thường địch; coi thường địch gần như mất báu của ta. Cho nên khi hai quân ngang sức, bên nào xót thương thì thắng.
Chương 70. Lời ta rất dễ hiểu
Lời ta rất dễ hiểu, rất dễ làm, mà thiên hạ không ai hiểu, không ai làm. Lời có tông, việc có chủ; chỉ vì không hiểu nên không hiểu ta. Hiểu ta thì ít, theo ta thì quý. Cho nên thánh nhân mặc áo vải thô mà ôm ngọc trong lòng.
Chương 71. Biết mà cho là không biết
Biết mà cho là không biết là cao; không biết mà cho là biết là bệnh. Chỉ khi coi bệnh là bệnh thì mới không bệnh. Thánh nhân không bệnh vì coi bệnh là bệnh, nên không bệnh.
Chương 72. Dân không sợ uy
Khi dân không sợ uy quyền thì uy lớn sẽ đến. Đừng làm hẹp chỗ ở của dân; đừng làm chán nghề sinh sống của dân. Chỉ khi không chán họ thì họ mới không chán mình. Vì vậy thánh nhân tự biết mà không tự khoe; tự yêu mình mà không tự cao. Cho nên bỏ kia lấy này.
Chương 73. Dũng ở chỗ dám thì chết
Dũng ở chỗ dám thì giết; dũng ở chỗ không dám thì sống. Hai điều ấy hoặc lợi hoặc hại. Điều trời ghét, ai biết vì sao? Cho nên thánh nhân cũng cho là khó. Đạo trời không tranh mà khéo thắng, không nói mà khéo đáp, không gọi mà tự đến, thong thả mà khéo mưu. Lưới trời lồng lộng, thưa mà không lọt.
Chương 74. Dân không sợ chết
Dân không sợ chết, sao lấy cái chết dọa họ? Nếu khiến dân luôn sợ chết mà kẻ làm điều gian dối ta bắt giết, thì ai dám? Luôn có người chuyên việc giết. Thay người chuyên việc giết mà đi giết, như thay thợ mộc đẽo gỗ: thay thợ mộc đẽo gỗ thì ít ai không đứt tay.
Chương 75. Dân đói vì thuế nặng
Dân đói vì người trên ăn thuế nhiều, nên đói. Dân khó trị vì người trên hay làm bậy, nên khó trị. Dân coi thường cái chết vì người trên cầu sống quá dày, nên coi thường cái chết. Chỉ người không dùng sự sống để làm việc mới hơn người quý sự sống.
Chương 76. Mềm yếu là bạn của sự sống
Người sống thì mềm yếu, khi chết thì cứng đơ; cỏ cây sống thì mềm mại, khi chết thì khô cứng. Cho nên cứng mạnh là bạn của cái chết, mềm yếu là bạn của sự sống. Vì vậy binh mạnh thì diệt; cây cứng thì bị chặt. Cứng mạnh ở dưới, mềm yếu ở trên.
Chương 77. Đạo trời như giương cung
Đạo của trời có lẽ giống như giương cung: chỗ cao thì ép xuống, chỗ thấp thì nâng lên; thừa thì bớt, thiếu thì bù. Đạo của trời là bớt chỗ thừa để bù chỗ thiếu; đạo của người thì không vậy: bớt chỗ thiếu để dâng chỗ thừa. Ai có thể lấy phần thừa mà dâng cho thiên hạ? Chỉ người có Đạo. Cho nên thánh nhân làm mà không cậy, công thành mà không ở, không muốn phô hiền tài.
Chương 78. Mềm hơn nước
Trong thiên hạ không gì mềm yếu hơn nước, mà công phá cái cứng mạnh thì không gì thắng được nó, vì không gì thay thế được nó. Yếu thắng mạnh, mềm thắng cứng, thiên hạ không ai không biết mà không ai làm được. Cho nên thánh nhân nói: chịu được nhục của nước là chủ của xã tắc; chịu được điều chẳng lành của nước là vua của thiên hạ. Lời ngay nghe như ngược.
Chương 79. Giữ vế trái của khế ước
Hòa giải mối oán lớn, ắt còn oán dư; làm sao gọi là tốt? Vì vậy thánh nhân giữ vế trái của khế ước mà không đòi người. Người có đức thì giữ khế ước; người vô đức thì lo thu thuế. Đạo trời không thân ai, thường giúp người thiện.
Chương 80. Nước nhỏ dân ít
Nước nhỏ dân ít; có đủ thứ dụng cụ cho mười người, cho trăm người mà không dùng; khiến dân coi trọng cái chết mà không đi xa. Có thuyền xe mà không ngồi, có giáp binh mà không bày. Khiến dân trở lại thắt nút dây mà dùng. Ăn ngon, mặc đẹp, ở yên, vui với phong tục của mình. Nước láng giềng trông thấy nhau, tiếng gà chó nghe nhau, mà dân đến già đến chết cũng không qua lại.
Chương 81. Lời thật không đẹp
Lời thật thì không đẹp; lời đẹp thì không thật. Người thiện không tranh biện; người tranh biện không thiện. Người biết không học rộng; người học rộng không biết. Thánh nhân không tích trữ: càng giúp người thì mình càng có; càng cho người thì mình càng nhiều. Đạo trời làm lợi mà không hại; đạo thánh nhân làm mà không tranh.